Welke vuurtoren ben jij voor je tiener?
Je tiener wordt zelfstandiger. Hij of zij wil meer vrijheid, trekt zich terug, maakt eigen keuzes en lijkt je soms steeds minder nodig te hebben. En toch blijft de behoefte aan verbinding bestaan.
Misschien herken je het wel. Je kind dat vroeger honderduit vertelde over zijn dag, komt nu thuis en verdwijnt naar zijn kamer. Waar je vroeger nog wist wat er speelde, lijkt er nu steeds meer te gebeuren waar jij geen zicht meer op hebt. Je stelt een vraag en krijgt een kort antwoord. Je probeert een gesprek te beginnen en hoort: “Weet ik niet”, “maakt niet uit” of misschien wel: “Laat me gewoon.”
Als ouder kan dat best zoeken zijn. Wanneer vraag je door en wanneer laat je het los? Wanneer is je bezorgdheid helpend en wanneer voelt je tiener die als controle? Hoe geef je ruimte zonder het gevoel te krijgen dat je je kind kwijtraakt? En misschien nog moeilijker: hoe blijf je dichtbij wanneer je kind juist meer afstand lijkt te zoeken?
Want dat is één van de grote paradoxen van de puberteit. Jongeren willen loskomen en tegelijk ergens terechtkunnen. Ze willen hun eigen koers varen, maar ook weten dat er iemand is die er blijft wanneer het moeilijk wordt.
Hoe doe je dat als ouder?
Met die vragen gingen twee PTC-collega’s, Véronique Bundervoet en Catherine De Vriendt, naar Utrecht voor de opleiding Houd me vast, laat me los. Ze wilden zich verder verdiepen in wat er gebeurt in de relatie tussen ouders en hun tieners en in die soms moeilijke beweging tussen nabijheid en afstand.
Tijdens de opleiding kwamen ze een metafoor tegen die mooi weergeeft wat een ouder voor een tiener kan betekenen: de ouder als vuurtoren en de tiener als het schip dat steeds verder de zee op vaart.
Een vuurtoren houdt een schip niet tegen. Hij vaart er niet achteraan en probeert ook niet voortdurend de koers te bepalen. Hij blijft staan en geeft licht. Het schip mag zijn eigen weg zoeken. Soms vaart het dichterbij, soms een heel eind weg en soms lijkt het zelfs alsof het de vuurtoren helemaal niet meer nodig heeft. Maar ergens op zee weet het dat het licht er nog is en dat het, wanneer het dat nodig heeft, de weg terug kan vinden.
Misschien is dat wel één van de moeilijkste dingen aan het ouderschap van een tiener. Je kind steeds meer vrijheid geven terwijl je tegelijkertijd voelt dat je hem of haar nog zo graag wilt beschermen. Je wilt weten waar je kind is, met wie het omgaat en of alles wel goed gaat. Je wilt advies geven wanneer je ziet dat je kind keuzes maakt waarvan jij denkt dat ze niet verstandig zijn. En soms wil je gewoon dat je kind nog even dicht bij je blijft, terwijl je merkt dat het steeds verder van je vandaan vaart.
De vuurtorenmetafoor nodigt uit om daar eens anders naar te kijken. Niet alleen vanuit de vraag “Hoe krijg ik mijn tiener weer dichter bij mij?”, maar ook vanuit de vraag: “Hoe kan ik ervoor zorgen dat mijn licht zichtbaar blijft, ook wanneer mijn kind verder wegvaart?”
En misschien is het interessant om jezelf als ouder eens af te vragen: welke vuurtoren ben ik voor mijn tiener?
Misschien ben je meestal een stabiele vuurtoren. Je kind weet dat het bij jou terechtkan, ook wanneer jullie het niet eens zijn. Misschien schijnt je licht soms wat feller. Je bezorgdheid maakt dat je veel vragen stelt, graag wilt weten waar je kind is en misschien wat meer probeert te sturen dan je tiener prettig vindt. Je bedoelingen zijn liefdevol, maar je tiener kan jouw betrokkenheid ervaren als controle en daardoor juist wat verder wegvaren.
En soms kan onze vuurtoren wat flikkeren. Het ene moment lukt het ons om rustig te blijven en echt te luisteren, terwijl we op een ander moment vanuit frustratie of bezorgdheid reageren. We zijn nu eenmaal geen perfecte ouders. We worden geraakt, worden moe en weten het soms ook even niet meer.
Precies daar sluit de opleiding Houd me vast, laat me los bij aan. Vanuit Emotionally Focused Therapy en de hechtingstheorie wordt gekeken naar wat er onder het gedrag van ouders en jongeren gebeurt. Achter een boze reactie kan bijvoorbeeld angst zitten. Achter “Laat me met rust!” kan de behoefte zitten om serieus genomen te worden of meer zelfstandigheid te ervaren. En achter het controleren van een ouder kan bezorgdheid zitten, of misschien de angst om de verbinding met het kind kwijt te raken.
Wanneer we niet alleen naar het gedrag kijken, maar ook nieuwsgierig worden naar wat eronder ligt, ontstaat er ruimte om elkaar opnieuw te ontmoeten.
Dat is misschien wel de kern van Houd me vast, laat me los: houd me vast wanneer ik je nodig heb, maar laat me ook los wanneer ik mijn eigen weg moet zoeken. Geef me de vrijheid om te ontdekken wie ik ben, maar laat me voelen dat onze relatie niet verdwijnt wanneer ik afstand neem.
Een tiener heeft ruimte nodig om zijn eigen koers te varen, keuzes te maken, fouten te maken en steeds meer verantwoordelijkheid te nemen. Maar zelfstandigheid betekent niet dat de behoefte aan verbinding verdwijnt. Jongeren hebben een veilige basis nodig van waaruit ze de wereld kunnen ontdekken en waarnaar ze kunnen terugkeren wanneer het even niet lukt.
Met die gedachte kwamen Véronique en Catherine terug uit Utrecht. Niet met een lijstje regels voor ouders, maar met nog meer nieuwsgierigheid naar de relatie tussen ouders en hun tieners en naar de soms ingewikkelde dans tussen nabijheid en afstand.
Misschien is het daarom een mooie vraag om jezelf als ouder eens te stellen: welke vuurtoren ben ik voor mijn tiener? En wat gebeurt er met mijn licht wanneer mijn tiener verder van mij wegvaart?
Misschien brandt het soms helder. Misschien flikkert het af en toe. Misschien gaat het soms even uit.
Dat hoeft niet te betekenen dat je het verkeerd doet. Een vuurtoren hoeft immers geen perfect licht te hebben. Het belangrijkste is misschien wel dat je het licht telkens opnieuw probeert aan te steken, zodat je tiener, hoe ver hij ook vaart, weet dat er ergens een plek is waar hij altijd opnieuw naartoe kan.
Catherine Devriendt